ورتا تازالىقشىلارىنىڭ ادال ەڭبەگىن قاستەرلەي بىلەيىك

ورتا تازالىقشىلارىنىڭ ادال ەڭبەگىن قاستەرلەي بىلەيىك 

مارالبەك ابدىكارىم ۇلى (تورابىمىزدىڭ ۇسىنىس ەتىلگەن ءتىلشىسى) 

 

ءسىز شىرت ۇيقىدا جاتقاندا ولار تاڭ بوزىنان تۇرىپ، تازالىق قۇرالدارىن كوتەرىپ، اربالارىن سۇيرەپ، كوشە داڭعىلىنداعى، جول بويىنداعى، الەۋمەتتىك ورىندارداعى شاڭ-توزاڭداردى سىپىرىپ، قوقىر-قوقسىقتاردى تەرىپ، كوشە داڭعىلدارىنىڭ، الەۋمەتتىك ورىنداردىڭ تازا دا كىرشىكسىز بەينەسىن قالىپتى ساقتاپ كەلەدى. ولاردىڭ ءۇن-تۇنسىز جۇمىسقا جان سالا كىرىسكەن حالىقشىل بەينەسىن تەك قانا تاڭ بوزىندا، كەشكى شاپاقتا، شىلىڭگىر ىستىقتا، قاقاعان ايازدا، كۇزدە اعاشتىڭ جاپىراعى توگىلگەن كەزدەردە كوشە جولدارىنان، الەۋمەتتىك رايونداعى ءبينالاردىڭ الدىنان، الەۋمەتتىك ورىنداردان كەزدەستىرەسىز… مىنە ولار بىزدىڭ ورتامىزدىڭ تازا بولۋىنا ەسەلى ەڭبەكتەر قوسىپ، ورتامىزدىڭ تازادا كىرشىكسىز بولۋىن قورعاپ كەلەدى …. 

ورتا تازالىقشىلارى جانىن سالا جۇمىس ىستەپ، ورتامىزدىڭ جارقىراعان بەينەسىن جاراتۋشىلار، ولار كوشە داڭعىلىنىڭ، الەۋمەتتىك ورىنداردىڭ كىرشىكسىزدىگىن ساقتاۋشىلار، ولاردىڭ ەڭبەگى حالىق جۇرەگىنە تەرەڭ ۇيالايدى. ەندەشە وسى ءبىر قاراپايىم جانداردىڭ ادال ەڭبەگىن قاستەرلەپ، ورتا تازالىعىنا ءمان بەرىپ، جاساعان ورتامىزدى قورعاي ءبىلۋ بارلىعىمىزدىڭ بۇلتارتپاس بورىشىمىز. 

ءبىز ورتا تازالىقشىلارىنىڭ ادال ەڭبەگىن، قان-تەرىن قاستەرلەپ، ولاردىڭ ەڭبەگىنە كۇيىنە ءبىلىپ، جاساعان ورتامىزدىڭ تازالىعىن ساقتاۋعا ات سالىىسپ، كوشەنىڭ، الەۋمەتتىك رايوننىڭ، الەۋمەتتىك ورىنداردىڭ تازا دا كىرشىكسىز ورتاسىن جاراتۋعا ات سالىسۋىمىز كەرەك. مۇندا مىناداي ىستەردى ىستەۋگە داعدىلانساق، ازدا بولسا ورتا تازالىعىنا ۇلەس قوسقانداي بولامىز دەگەن ويدامىن: 

بىرىنشىدەن، وتباسىمىزدان باستاۋ العان تازالىققا ءمان بەرۋ داعدىسىن ءارقانداي ورىنداردا (ماسەلەن: كوشەدە، الەۋمەتتىك اۆتوبۋستا، الەۋمەتتىك ورىنداردا) سانالى  ىستەتۋگە داعدىلانىپ، وسى ورىنداردىڭ تازالىعىنا ءمان بەرىپ، ورتا تازالىعىن كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاساق بولادى. 

 

ەكىنشىدەن، ورتا تازالىقشىلارىنىڭ ادال ەڭبەگىن قاستەرلەپ، تازالىقشىلار جاراتقان كىرشىكسىز ورتانى قورعاپ، كوشە داڭعىلدارىنا، الەۋمەتتىك رايونداردىڭ جولىنا، تاعى باسقا الەۋمەتتىك ورىندارعا بەتالدى جەمىس قابىعى، شەكىلدەۋىك قابىعى، تەمەكى تۇقىلى قاتارلى قوقسىقتاردى تاستاماي، قوقسىق ساندىعىنا اپارىپ  سالىپ، تازالىققا ءمان بەرە بىلسەك ءجون بولار. 

 

ۇشىنشىدەن، ورتا تازالىقشىلارىنىڭ ادال ەڭبەگىن ايالاي ءبىلىپ، ورتا تازالىعىن ساقتاپ، وتباسىڭىزداعى، ءۇيىڭىزدىڭ ماڭىنداعى قوقىر-قوقسىقتاردىڭ توگىلىپ-شاشىلىپ ورتانى لاستاۋىنان ساقتانۋ ءۇشىن، سۋلياۋ دورباعا نەمەسە باسقالاي بەرىك دوربالارعا سالىپ، قوقىر-قوقسىق ساندىعىنا تىكەلەي سالعانىڭىزءجون. 

 

تورتىنشىدەن، كوشە جولدارىنا، الەۋمەتتىك ورىنداردا قاقىرىپ-تۇكىرىنۋ مادەنيەتسىز ادەت سانالادى، سوندىقتان وسىنداي ورىنداردا بولسىن، مەيلى قاي ورىنداردا بولسىن قاقىرىپ-تۇكىرىنەتىن ادەتتەن اۋلاق بولعانىڭىز ابزال، ال قاقىرىپ-تۇكىرىنۋگە تۋرا كەلسە، تازالىق بولمەلەرىنە كىرىپ شىققانىڭىز ءجون بولار. 

 

بەسىنشىدەن، وسى ءبىر وتباسى، وشاق قاسىنان باستالعان تازالىققا ءمان بەرۋ داعدىسىن بالالارىمىزعادا ۇيرتۋگە ات سالىسپ، وتباسىلىق جاقسى ادەتتى بالالارىمىزدىڭ جۇرگەن ورتاسىندادا قالىپتاستىرۋعا جەتەكشى بولا بىلسەك، «بالاپان ۇيادان نە كورسە، ۇشقاندا سونى الادى» دەمەكشى، بالالارىمىز داعدىلى ادەتتى ءارقانداي ورىنداردا جالعاستىرۋعا ءمان بەرىپ، مادەنيەتتى، ءمورالدى ۇرپاق بولىپ جەتىلۋى داۋسىز. 

 

التىنشىدان، كولىك مىنگەن شوفەرلاردا كوشە تازالىقشىلارىنىڭ ادال ەڭبەگىن قاستەرلەپ، جول بويىندا كولىكتەن قوقىر-قوقسىق لاقتىرۋ قاتارلى پاسىق ادەتتەردەن اۋلاق بولىپ، كولىك ىشىندەگى قوقىر-قوقسىقتاردى سۋلياۋ دورباعا سالىپ، قوقسىق ساندىعىنىڭ ىشىنە تاستاپ، كولىك جۋعاندا لات سۋ تۇتىگى بار ورىندارعا نەمەسە ارنايى كولىك جۋاتىن ورىندارعا كولىك جۋعىزعانى ءجون. 

 

جەتىنشىدەن، ءۇي بەزەندىرۋدەگى قوقسىقتار مەن قۇرىلىس قوقسىقتارىنىڭ  بەتالدى شاشىلىپ كەتۋىنەن نەمەسە ورتانى، اۋانى بىلعاۋىنان ساقتانۋ ءۇشىن، وسى سياقتى قوقسىقتاردى سۋلياۋ دورباعا نەمەسە بەرىك دوربالارعا سالىپ، ءۇي ماڭىنداعى قوقسىق ساندىعىنىڭ ىشىنە سالۋ نەمەسە كولىككە تيەپ قوقسىق الاڭىنا تاسىمالداپ اپارعان ءجون.  مۇندا اسىرەسە اعاش ماتەريالدارىنىڭ قوقسىعى مەن ىزبىش، بوياۋ سياقتى اۋانى لاستايتىن قوقسىقتاردىڭ شاشىلىپ ورتانى، اۋانى لاستاۋىنان ساق بولۋ كەرەك.  

 

سەگىزىنشى، اۋلاداعى قوقسىقتاردى نەمەسە ءۇي ىشىندەگى قوقسىقتاردى تازالاپ ارباعا، كولىك تىركەمەسىنە سالىپ شىعارعان كەزدە، شاشىلىپ ورتانى لاستاۋىنان ساق بولۋ ءۇشىن، بەرىك دورباعا نەمەسە شاشىلىپ، توگىلمەۋ جاعدايىن ويلاستىرۋ شارتى استىندا كولىككە ىڭعايلاپ سالىپ، قوقسىق ساندىعىنا، قوقىر-قوقسىق الاڭىنا اپارىپ بەلگىلەنگەن ورىنعا ىڭعايلاستىرعان ءجون. 

 

توعىزىنشى، ءۇي ابزەلدەرىن نەمەسە باسقالاي وڭاي بۇلىنەتىن زاتتاردى ساتىپ العانىڭىزدا، قاعاز قوراپپەن قوراپتالىپ، قاجالىپ، مۇجىلماۋى، سىنىپ قالماۋى ءۇشىن جيەگىنە كوپىرشىكتى سۋلياۋ (پاۋموسۋلياۋ) سالىنادى. ال وسى كوپىرشىكتى سۋلياۋ شاشىلاتىن، ۇشاتىن بولسا ورتانى لاستايتىن ەڭ حاۋىپتى لاس زاتقا اينالادى، اۋەلى سىپىرساڭىز ۇشىپ، ورتانى لەزدەم ساتتە لاستايدى، سوندىقتان وسى سياقتى زاتتاردىڭ قاعاز قورابىن اشقان كەزدە ەپتەپ كوبىرشىكتى سۋلياۋدى شاشپاي دورباعا سالىپ، قوقسىق ساندىعىنا اپارىپ، ىشىنە قاراي سۇڭگىتىپ سالساق  شاشىلمايدى ءارى ۇشپايدى. 

 

ونىنشى، كۇز مەزگىلىندەگى اعاش جاپىراقتارى ورتانى، كوشەنى لاستايتىن بىردەن-ءبىر تابيعى قوقسىق ەسەپتەلەدى، ورتا تازالىقشىلارى دا كۇز مەزگىلىندە قاربالاستىققا ءتۇسىپ، اعاش جاپىراقتارىن سىپىرۋمەن جانتالاسادى، ال وسى ۋاقىتتاردا، ءوز اۋلامىزدىڭ، ءبينامىزدىڭ الدىنداعى اعاش جاپىراقتارىن سىپىرىپ-سيىرىپ، قوقسىق ساندىعىنا سالا جۇرسەك، كوشە تازالىقشىلارىنىڭ ەڭبەگىنە سەپتىگى ءتيىىپ، ورتانىڭ تازادا رەتتى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە بولار. 

 

ون ءبىرىنشى، ورتانىڭ، اۋانىڭ لاتتانۋىنان ساقتانۋ ءارى قوقسىق ساندىعىنىڭ جانۋىنان ساقتانۋ ءۇشىن، اعاش جاپىراقتارى سياقتىلاردى ورتەپ جوعالتۋدان ساقتانىڭىز، ۇيتكەنى ونى ورتەگەن كەزدە ءتۇتىن شىعادى دا اۋانى لاستايدى، ءارى ورتەگەن قالدىعى قايتالاي ورتاعا شاشىلادى، اۋەلى ورتەگەن ورنى قارايىپ كوزەر كوزگە ىڭعايسىز اسەر بەرەدى، سوندىقتان اعاش جاپىراقتارى سياقتىلاردى قاپقا سالىپ قوقىر-قوقسىق الاڭىنا تاسىمالداپ اپارعانىڭىز ءجون. 

 

ون ەكىنشى، ورتانىڭ تازالىعىنا بارلىق ادام ورتاق جاۋاپكەر، ۇيتكەنى ورتامىز كىرشىكسىز، شاڭ-توزاڭسىز، اۋامىز تازا، سۋىمىز تۇنىق بولسا دەنساۋلىعىمىزدا اقاۋسىز بولادى، سوندىقتان، ورتا تازالىعىن دەنساۋلىقتىڭ كەپىلدىك شارتى رەتىندە ويلاپ، ورتا تازالىعىن ساقتاۋ ارقىلى باسقالارعا ۇلگى بولا بىلسەك ءجون بولار. 

 

ەندەشە اعايىن، جاسىل ورتا، جاقسى تۇرمىس مادەنيەتتى ءجۇرىس-تۇرىستان باستاۋ الادى، ورتا تازالىقشىلارىنىڭ ادال ەڭبەگىن قورعاي ءبىلۋ بارلىعىمىزدىڭ بۇلتارتپاس بورىشىمىز، بارلىعىمىز ورتانى قورعاپ، ورتا تازالىقشىلارىنىڭ ادال ەڭبەگىن قۇرمەتتەۋگە بىرلىكتە ات سالىسايىق. 

监制:吴新日

审稿:努丽霞提

作者:马然力

编辑:达吾力

www.kazakcnr.com