مىڭ ءبىر اۋرۋعا شيپا بولاتىن مىنا ءونىم جالعان بولىپ شىقتى

 «مىڭ ءبىر اۋرۋعا شيپا» بولاتىن بازارلى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءونىمى- اقسىرعاق سپيرتى شەتەلدىڭ الدامكوستىگى ەكەن

جاقىنعى جىلداردان بەرى، دەنساۋلىق ساقتاۋ ونىمدەرىنىڭ بازارى بارعان سايىن وركەندەپ، كارتەيۋدىڭ، توتىعۋدىڭ الدىن الۋ، اجارلاندىرۋ قاتارلى رولدارى ارقىلى ىقپالى ارتا ءتۇستى. ال كوز الدا قىزىل اراق، ءجۇزىم، سيىر بۇلدىرگەن قاتارلى قۇرامدى قامتىعان اقسىرعاق سپيرتى جۇرت نازارىن اۋداردى .  

ءىس جۇزىندە، اقسىرعاق سپيرت ءونىمى دەنساۋلىققا پايدالى ۇعىمىن ءپىر تۇتقانىمەن،  اينا قاتەسىز‹شەكارا اتتاعان ساۋدا الدامكوستىگى› ەدى.  


جۇڭگودا جارقىراعان ايگىلى ۇعىمدى امەريكا ساندى مالمەتتەگى جالعاندىققا تۇراقتاندىردى


اقسىرعاق سپيرتى ءبىر ءتۇرلى توتىقتاندىرمايتىن ءدارى. ءجۇزىم، سيىر بۇلدىرگەندەردە وسى قۇرام ساقتالادى. مۇنى 1939-جىلى جاپونيا عالىمدارى بايقاعان. 60 جىلعا تاياۋ ۋاقىتتا ەشكىم سۇراستىرماعان بولسادا، جۇڭگودا 5 جىلعا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە، باۋرامپازدىعى 10 ەسە ارتىپ، از بولماعان جۇڭگولىقتار ساتىپ الدى.  

اقسىرعاق سپيرتى بايقالعانىنا 60 جىلعا سوزىلعان ۇزاق ۋاقىت بولسادا، ادامدار ونىڭ كەرەمەتىن سەزىنە المادى. الايدا، داۆيس اتتى زەرتتەرمەن 20-عاسىردىڭ سوڭىندا اقسىرعاق سپيرتىن «حيكىمەت مىنبەگە» كوتەرەدى. ول اقسىرعاق سپيرتىنىڭ جۇرەك قان تامىرلارى اۋرۋىنا پايدالى ەكەندىگىن دە تۇسىندىرەدى. 

▼▼▼

عىلىم سالاسىنداعى قايراتكەرلەردىڭ كورسەتۋى مەن زەرتتەۋىنىڭ تابىستاماسى ارقىلى، اقسىرعاق سپيرتى بىرتىندەپ جۇرتشىلىقتىڭ وي ورىسىنە تۇرتكى بولادى دا، «قان تامىردى جۇمسارتۋ، توتىعۋدى، كارتەيۋدىڭ الدىن الۋ» سىندى ىقپالدارى دۇيىم جۇرتقا تارايدى. 

الايدا ىقپالىنىڭ ارتىندا، جالعاندىق پەن جۇمباق سىردا جاسىرىن ءجۇز بەرگەن بولاتىن

اقسىرعاق سپيرتى تۋرالى 117 زەرتتەۋ ماقالاسىن جاريالاعان داۆيستىڭ عىلىمي زەرتتەۋدەگى جالعاندىعى ونى اتاق-ابرويدان ايىرىپ، 2012-جىلى امەريكانىڭ ۋەنيۆەرسيتەتى وقۋدان ايدايدى. وسى ۋەنيۆەرسيتەتتىڭ تەكسەرۋ مالمەتىنە قاراعاندا، قىرۋار زەرتتەۋ ماقالالارىندا كوپە-كورنەۋ ساندىق مالمەتتى جالعان جاساۋ قۇبىلىسى ساقتالعاندىعى بايقالعان. ال ۋەنيۆەرسيتەتتىڭ ەڭ سوڭعى تەكسەرۋىندە، داۆيستىڭ 145 كە تارتا جالعان زەرتتەۋ ماقالاسىن دا اشىققا شىعارعان. 

جۇڭگودا جارقىراعان ايگىلى ءونىم، امەريكادا قاتاڭ باقىلاۋعا الىندى

كەزەكتە، ەل ىشىندە كەڭىنەن تارالعان ءمالىم ايگىلى ماركا «اقسىرعاق سپيرت» ءونىمىنىڭ كوبى ەلەكتروندى ساۋدا تۇعىرلارىندا ساتىلىپ، ءاربىر ءونىم قورابىنىڭ سىرتى اعىلشىن تىلمەن لىق تولتىرىلدى دا، حانزۋ تىلىندەگى بەلگى جانە بەكىتىم ءنومىرى جوق بولعان. 

قيما سۋرەتتە كوسەتىلگەن ءمالىم جارقىراعان ايگىلى ءونىمدى مىسالعا الار بولساق، امەريكانىڭ ۇكىمەت تورابى اعىلشىن تىلىندە مىناداي ءبىر اۋىز ءسوزدى انىق بەلگىلەپ كورسەتكەن: 

«جوعارىداعى ءونىمنىڭ تۇسىندىرمەسىندە امەريكا ازىق-تۇلىك، ءدارى-دارمەكتى باقىلاپ باسقارۋ مەكەمەسىنىڭ باعالاۋى بولماعان، بۇل ءونىم ءارقانداي اۋرۋدى تۇجىرىمداۋعا، داۋالاۋعا جانە الدىن الۋعا ىستەتىلمەيدى. (تومەنگى جاقتاعى قىزىل جاقشانىڭ ىشىنە اعىلشىنشا اۋدارماسى جازىلعان)» 

ال ەندى وسىمەن ۇقساس ماركاداعى اقسىرعاق سپيرت ءونىمىنىڭ جۇڭگوداعى ۇگىتىن سالىستىرار بولساق، «مىڭ ءبىر اۋرۋعا شيپا» بولىپ، قانداي جاعدايدا تۇتىنۋعا بولاتىندىعىمەن ايگىلى. 

▼▼▼

ەندەشە، امەريكانىڭ ايتۋلى قۇرىلىمدارى بويىنا توعىتپاعان نارسە، جۇڭگودا وسىنشالىق زور كولەمدە، قالىپتان تىس ساتىلۋدا. 

باعانىڭ قوماقتىلىعى اۋىسپالى بولسادا، ءتىپتى دە شىنايى پايدا اكەلمەدى، اۋەلى ءارتۇرلى قاتەلەردى جاسىرىن ۇيمەلەتتى، مىنە بۇل ءبىزدىڭ ادامداردى اقىماق ساناعاندىق ەمەي نە؟ 

جۇڭگودا ساۋىقتىرۋعا ۇگىتتەلگەن ءونىم، امەريكادا بۇيرەكتى زاقىمدايتىن  داقپىرتقا اينالدى

كەيبىرەۋلەر «اقسىرعاق سپىرتىنىڭ اشىققا شىققان پايداسى جالعان قارالعانىمەن، قايتكەن كۇندەدە ول ‹توتىقتاندىرمايتىن ءدارى› ەسەپتەلەدى، تۇتىنعاندا باسقالاي پايداسى بولۋى مۇمكىن» دەپ قارادى. 

▼▼▼

راسىندا سولاي ەدى، ءبىر قاتار ونىمدەردىڭ ۇگىتىنە كوز سالساق، قانداي پايداسى بارلىعىن بىلە الارىمىز داۋسىز. 

وسىندا تاعى دا ءبىر حيكايانىڭ تيەگىن اعىتىپ، كوپشىلىككە ەسكەرتە كەتۋدى ءجون كوردىك


2003-جىلى امەريكانىڭ ءمالىم زەرتتەرمەنى اقسىرعاق سپيرتىنىڭ اشىتقىنىڭ ساقتالۋ ۋاقىتىن ۇزارتاتىنىن بايقاپ، ارتىنان اقسىرعاق سپيرتىنىڭ شارشىلانۋى مەن تۋىنداۋىنداعى قوسىلسىتاردى زەرتتەپ اشۋ سەرىكتىگىن قۇرىپ، 2007-جىلى بازارىن اشادى. كوپ وتپەي، وسى بيولوگيا سەرىكتىگى بۇكىل الەمدەگى ءدارى كاسىپورىنىنىڭ بىرىنە اينالادى دا گىلانسۋشكى سەرىكتىگى دەپ اتالادى.  

بارىدە وتە ءساتتى بولعان مەزگىلدە، 2010-جىلى گىلانسۋشكى سەرىكتىگى اقسىرعاق سپيرتىن زەرتتەۋ نىسانىن كۇشىنەن قالدىرادى، مىنە مۇنداعى سەبەپ، تاجىريبە بارىسىندا از بولماعان بۇيرەك قالجىراۋ قۇبىلىسى ءجۇز بەرگەندىگىندە ەدى. 

ال ەلىمىز ىشىندە بازارلى بولعان وسى ونىمدە ەشقانداي ساقتاندىرۋ بايقالماعان


دەنى ساۋ ادامدار ىشۋىنە بولادى، دەنساۋلىعىندا اقاۋ بار ادامداردا ىشۋىنە بولادى، ءتىپتى دە قورقىنىشتىسى، سالماقتى ناۋقاستار ونان دا كوپ ىشۋىنە بولادى. مىنە وسىلايشا اقسىرعاق سپىرتى ءونىمىنىڭ ۇگىت جارناماسىندا ەشقانداي شەك قويىلماعان. 

ءتىلشى بۇرىنعى مەملەكەتتىك ازىق-تۇلىك، ءدارى-دارمەكتى باقىلاپ باسقارۋ باس مەكەمەسىنىڭ ەستەلىككە العان ينفورماتسياسىن اقتارعاندا، كوز الدا ەلىمىز ىشىندە ءارقانداي ءبىر زاڭدى، «كارتەيۋدىڭ الدىن الىپ، اجارلاندىرۋ» قاتارلى ونىمدىلىككە يە اقسىرعاق سپيرتىنە قاتسىتى ونىمدەر جوقتىعىن بايقاعان. 

ءبىر قاراعاندا جوعارى ساپالى «يمپورت ەتىلگەن» دەنساۋلىق ساقتاۋ بۇيىمى سياقتانعانىمەن، زاڭسىز ۇگىتتەن پايدالانىپ، بارشا حالىقتى الجاستىرىپ، ەراپايسىز پايدانى كوزدەۋدە. 

ەندەشە، ءسىز وسىنداي عاجايىپ ءونىمدى كەزىكتىرگەن بە ەدىڭىز؟ وسىمەن ۇقساس حارەكتىردەگى الدامشىلىقتى كورگەن بە ەدىڭىز؟ ءبىز كوپشىلىكتىڭ قىراعىلىقتى ارتتىرىپ، الدانىپ قالۋدان ساقتانىپ قالماستان، قاسىنداعى ادامدارعا ەسكەرتە ءجۇرۋىن ءۇمىت ەتەمىز. 

اۋدارعان: مارالبەك ابدىكارىم ۇلى (تورابىمىزدىڭ ۇسىنىس ەتىلگەن ءتىلشىسى) 

监制:吴新日

翻译:马然力

审稿:努丽霞提

编辑:达吾力

www.kazakcnr.com